waarom sterke wachtwoorden vandaag belangrijker zijn dan ooit
We slaan steeds meer persoonlijke en zakelijke informatie online op: e-mail, cloudopslag, webshops, sociale media, bedrijfssoftware en klantgegevens. Al die accounts worden beschermd met iets wat vaak heel klein lijkt, een wachtwoord.
Maar de wereld om die wachtwoorden heen is veranderd. Computers zijn sneller geworden, criminelen gebruiken steeds vaker automatisering en er vinden regelmatig datalekken plaats waarbij gebruikersgegevens op straat belanden. Daardoor is een zwak, kort of hergebruikt wachtwoord kwetsbaarder dan veel mensen denken.
Een sterk wachtwoord is daarom geen “technisch advies”, maar een belangrijke basisvoorwaarde om veilig te werken. In dit artikel gaan we dieper in op wat een sterk wachtwoord betekent, waarom dat in de praktijk zoveel uitmaakt en hoe je betere keuzes kunt maken bij het aanmaken van nieuwe wachtwoorden.
Wat maakt een wachtwoord sterk?
Veel mensen denken bij een sterk wachtwoord aan iets dat moeilijk te lezen is: vreemde tekens, symbolen door elkaar, willekeurige hoofdletters. Dat kan helpen, maar het belangrijkste onderdeel van een sterk wachtwoord is iets anders: de hoeveelheid mogelijke combinaties.
Hoe meer mogelijke variaties er zijn, hoe lastiger het wordt om een wachtwoord te achterhalen, zeker wanneer een computer grote aantallen pogingen kan doen. Daarbij spelen twee dingen een grote rol:
- de lengte van het wachtwoord
- de variatie in gebruikte tekens
Een kort wachtwoord, zelfs als het “ingewikkeld” oogt, heeft relatief weinig mogelijke combinaties. Een langer wachtwoord, bijvoorbeeld in de vorm van een wachtwoordzin, vergroot dat aantal enorm en is vaak zowel sterker als beter te onthouden.
Sterkte gaat dus minder over “moeilijk”, en veel meer over “lang, uniek en niet voorspelbaar”.
Waarom korte of hergebruikte wachtwoorden extra risico geven
Een groot deel van de risico’s rondom wachtwoorden ontstaat niet alleen doordat ze te kort zijn, maar vooral doordat ze op meerdere plekken opnieuw worden gebruikt. Als een wachtwoord via een datalek bij één dienst bekend raakt, kan het op andere websites opnieuw worden misbruikt, soms automatisch getest op meerdere platforms.
Daar komt nog bij dat korte of voorspelbare wachtwoorden vaak binnen zeer korte tijd te achterhalen zijn wanneer iemand pogingen probeert te doen. Het verschil tussen een wachtwoord van 8 tekens en één van 12 of 16 tekens kan oplopen van minuten… naar duizenden jaren.
Daarom adviseren instanties zoals Veiliginternetten en de Autoriteit Persoonsgegevens om wachtwoorden:
- lang te maken
- uniek per account te gebruiken
- niet te baseren op herkenbare persoonlijke gegevens
Een sterk wachtwoord verkleint de kans op misbruik en het hergebruiken ervan vergroot juist het risico.
Hoe beveiligingstabellen zoals die van Hive Systems inzicht geven
Het lastige aan wachtwoordsterkte is dat je het niet kunt zien. Een wachtwoord voelt al snel “sterk” als het onlogisch of ingewikkeld oogt, terwijl de werkelijke sterkte vooral zit in het aantal mogelijke combinaties dat een computer moet proberen.
Om die verschillen inzichtelijk te maken, zijn er tabellen ontwikkeld, zoals die van Hive Systems, die laten zien hoeveel tijd het in theorie zou kunnen kosten om wachtwoorden van verschillende lengtes en tekensets te achterhalen. Niet als exacte voorspelling, maar als manier om duidelijk te maken hoe groot het verschil kan zijn tussen korte en langere wachtwoorden.
Zo wordt zichtbaar dat een wachtwoord van bijvoorbeeld 8 tekens in sommige gevallen binnen zeer korte tijd te raden is, terwijl een langer wachtwoord met meer variatie al snel oploopt naar jaren, eeuwen of zelfs veel langer. Dat helpt om het effect van lengte en uniek gebruik beter te begrijpen.
Deze denkwijze gebruiken we ook in onze eigen tool sterkwachtwoord.nl. Niet om een exacte tijd “te beloven”, maar om de impact van wachtwoordkeuzes begrijpelijk te maken en mensen te helpen beter onderbouwde keuzes te maken..
Hoe je kunt controleren of jouw gegevens ooit zijn gelekt.
Zelfs een sterk wachtwoord kan kwetsbaar worden als het ergens eerder is buitgemaakt, bijvoorbeeld bij een datalek. In dat geval wordt een wachtwoord niet geraden, maar simpelweg misbruikt omdat het al bekend is.
Daarom is het verstandig om af en toe te controleren of jouw e-mailadres voorkomt in bekende datalekken. Dat kan onder andere via onderstaande sites.
Have I Been Pwned
controleert of je e-mailadres voorkomt in bekende datalekken van websites en online diensten. Website: https://haveibeenpwned.com
Check je hack (Politie NL)
controleert of je e-mailadres voorkomt in datasets die tijdens opsporingsonderzoeken in beslag zijn genomen. Website: https://www.politie.nl/checkjehack
Als je e-mailadres in een datalek voorkomt, betekent dat niet automatisch dat iemand toegang heeft tot je accounts, maar het is dan wel verstandig om:
het wachtwoord van die dienst direct te wijzigen
ook andere accounts aan te passen waar hetzelfde wachtwoord werd gebruikt
Op die manier verklein je de kans dat kwaadwillenden bestaande inloggegevens opnieuw kunnen gebruiken.
Praktische tips voor sterke wachtwoorden
Sterke wachtwoorden klinken vaak ingewikkeld, maar in de praktijk zijn de beste adviezen heel concreet en goed toe te passen, ook zonder technische kennis.
Instanties zoals Veiliginternetten, de Autoriteit Persoonsgegevens en verschillende beveiligingsorganisaties geven onder andere de onderstaande richtlijnen.
Kies liever een langer wachtwoord dan een kort, ingewikkeld wachtwoord
Een langere wachtwoordzin met meerdere woorden is vaak sterker én beter te onthouden.
Gebruik voor elk account een uniek wachtwoord
Zo voorkom je dat één datalek automatisch gevolgen heeft voor meerdere diensten.
Vermijd logische of voorspelbare gegevens
Denk aan namen, geboortedata, adressen of veelgebruikte patronen.
Gebruik bij voorkeur een wachtwoordmanager
Daarmee kun je veilige, unieke wachtwoorden opslaan zonder ze zelf te hoeven onthouden.
Schakel waar mogelijk extra beveiliging in (bijvoorbeeld 2FA)
Zo blijft je account beschermd, zelfs als iemand je wachtwoord weet.
sterkwachtwoord.nl, een hulpmiddel bij het kiezen van sterke wachtwoorden
Om mensen te helpen bewustere keuzes te maken bij het aanmaken van nieuwe wachtwoorden, hebben we sterkwachtwoord.nl ontwikkeld. De tool genereert sterke, willekeurige wachtwoorden en geeft daarbij een duidelijke indicatie van de geschatte sterkte op basis van de denkwijze uit de Hive Systems-tabellen.
De tool slaat geen wachtwoorden op en werkt volledig in je browser. Het doel is niet om een exacte tijd te voorspellen, maar om beter zichtbaar te maken wat het effect is van lengte, variatie en unieke wachtwoorden.
Zie het vooral als een hulpmiddel om beter onderbouwde keuzes te maken naast veilig wachtwoordgebruik, controle op datalekken en gezond bewustzijn in het dagelijks gebruik van online diensten.
Conclusie
Sterke wachtwoorden zijn vandaag de dag belangrijker dan ooit. Niet alleen omdat computers steeds sneller worden, maar ook omdat wachtwoorden via datalekken kunnen worden misbruikt wanneer ze op meerdere plekken zijn hergebruikt. Lengte, variatie en uniek gebruik spelen daarom een grote rol in de praktische veiligheid van een wachtwoord.
Met inzicht in hoe wachtwoordsterkte tot stand komt, het controleren op datalekken en het gebruik van veilige, langere wachtwoorden, eventueel ondersteund door een tool als sterkwachtwoord.nl, zet je een grote stap richting veiliger online werken.
